Uitdagingen

Hersenonderzoek heeft aangetoond dat het gehele bestaan van een kikker berustop een vijftal gedragspatronen of "programma's". Komt bv. eengrote schaduw in zijn gezichtsveld, dan wordt er meteen een signaal gegevenaan de poten om in actie te schieten. De schaduw is wellicht een reiger,en dan is het best om zich uit de voeten te maken.
Een tweede gedragspatroon heeft te maken met de manier waarop de kikkerzijn voedsel vindt. Indien hij kleine stipjes over en weer ziet bewegen,dan schiet bliksemsnel de tong uit zijn bek, want zo'n bewegende stipjeis natuurlijk een niet te versmaden vliegend insect.
Interessant is wel dat een kikker van honger omkomt, wanneer men hem ineen ruimte plaatst met dode insecten, die aan koordjes worden opgehangen.Het programma in de kikkerhersenen bepaalt immers dat het moet gaan om stipjes"die over en weer bewegen". De dode vliegen aan de draadjes zijnstatisch en worden bijgevolg niet herkend.
De menselijke hersenen functioneren op gelijkaardige wijze als die van eenkikker. Weliswaar kennen onze programma's wat meer mogelijkheden, maar inwezen is ons bestaan ook gebaseerd op gedragspatronen, die in functie staanvan basisbehoeften. Op de eerste plaats komt het erop aan te overleven enrichten we ons op elementaire zaken zoals eten, drinken, beschutting envoortplanting. Pas als deze behoeften vervuld zijn, kunnen we ons richtenop andere zaken die met ons bestaan verband houden, zoals onszelf reinigen,rusten en allerlei problemen oplossen.
Doorheen de geschiedenis heeft de mens allerlei manieren gevonden om problemenop te lossen. Voor structurele toegang tot voedsel ontwikkelde hij de landbouw,irrigatiesystemen en kunstmest. Tegen de koude ontwierp hij kleding, huizenen centrale verwarming. Steeds verfijnder werden zijn instrumenten: we vliegennaar de maan en kunnen atomen splitsen. Steeds groter werd ook de hefboomwerkingvan onze technologie. Waar vroeger een hele groep houthakkers gewapend metbijlen verscheidene dagen nodig had om een bos te kappen, volstaat nu éénbuldozer. Maar vandaag de dag komt de vervulling van onze behoeften steedsvaker in conflict met het welzijn van het leven op deze planeet.
Het is noodzakelijk dat we oog hebben voor deze conflicten, omdat zij onsallen aanbelangen. Milieuproblemen stoppen niet aan de grenzen, evenminals in een mondiale economie het lot van een landloze boer in het Amazonewoudnog los kan gezien worden van een Westerse overvloedige levensstijl diegebruik maakt van tropisch hardhout, Zuidamerikaanse hamburgers en grondstoffenals petroleum en goud.
Laten we daarom onze creativiteit aanwenden om schadelijke gedragspatronen,waar mogelijk aan te passen in functie van een duurzame, harmonische samenleving.En laten we dit doen op een practische manier die niet moraliserend, maarleerrijk en plezierig is, en de samenhang duidelijk maakt.

Garsett Larosse

	HET BROEIKASEFFEKT
	DE AANTASTING VAN DE OZONLAAG
	LUCHTVERONTREINIGING EN ZURE REGEN
	WATERVERONTREINIGING
	DE AFVALBERG
	ONTBOSSING EN UITROEIING VAN DIER- EN PLANTESOORTEN
	HONGER EN ARMOEDE

een Het broeikaseffekt

Wat?
Door uitwisseling van natuurlijke gassen zoals stikstof en zuurstof in deatmosfeer ontstaat een soort deken waardoor de aarde een tamelijk stabieletemperatuur geniet. Allerlei menselijke aktiviteiten zorgen er nu voor datook verscheidene andere gassen in de atmosfeer terechtkomen die het klimaatontregelen. Kooldioxide, salpeteroxide, methaan, en chloorfluorkoolwaterstoffen(CFK's) laten wel het zonlicht binnen maar houden de resulterende warmtevast (net zoals het glas in een broeikas). De gemiddelde temperaturen liggennu 0,6 graden celsius hoger dan 100 jaar geleden en computermodellen voorspelleneen snellere opwarming van 2,5 tot 5,5 graden Celsius aan het eind van devolgende eeuw. De smeltende ijskappen zouden leiden tot overstromingen vanlaaggelegen gebieden met verwoestende gevolgen voor mens en landbouw. Woestijnenzouden verder oprukken en levensnoodzakelijke watervoorraden opdrogen. Tenzijwe de uitstoot van broeikasgassen verminderen, zal onze beschaving nooitmeer kunnen genieten van hetzelfde stabiele en gastvrije klimaat.


Broeikasgassen

Kooldioxide (CO2) is verantwoordelijk voor ongeveer de helft van het broeikaseffekt.Elk jaar wordt er 6 miljard ton in de atmosfeer losgelaten. De belangrijkstebronnen zijn de verbranding van kolen, olie en aardgas, en de vernietigingvan bossen.

De concentratie van kooldioxide in de atmosfeer is als gevolg van de industriëlerevolutie in de voorbije 100 jaar evenveel toegenomen als in de 10.000 jaardaarvoor.

Bomen zorgen immers voor een natuurlijke omzetting van kooldioxide in zuurstof,terwijl bij de verbranding van hout CO2 vrijkomt.

Chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's) zijn niet alleen verantwoordelijk voor15 tot 20 procent van de mondiale opwarming, ze vernietigen ook de ozonlaagvan de aarde. In verscheidene landen zijn CFK's als drijfgas in spuitbussennu verboden, maar je vindt ze nog steeds terug als koelvloeistoffen in koelkastenen klimatiseringsinstallaties, als schuimstoffen in schuimprodukten en isolatiemateriaal,in andere kunststoffen en als reinigingsmiddel voor textiel. Halon is eennauw aan CFK's verwant gas dat uitsluitend wordt gebruikt als drijfgas inbrandblusapparaten. Voor al deze toepassingen bestaan voldoende alternatieven.De vervanging ervan kan dus in principe vlot verlopen.

Methaan (CH4) is een belangrijk bestanddeel van aardgas (het aardgas uitGroningen bevat 81,3% methaan). Veel van het methaan dat verantwoordelijkis voor circa 18 procent van het broeikaseffekt lekt weg uit de aardgasleidingenof ontsnapt bij de exploitatie. Methaan wordt ook geproduceerd bij een slechteverbranding van hout, planten e.d. Ten slotte zijn er een reeks natuurlijkefaktoren die in aanzienlijke mate bijdragen tot de vorming van methaan:rotting van organisch materiaal (in moerassen, vochtige gebieden, rijstvelden...),bacteriën in de ingewanden van vee en termieten.

Distikstofoxide (N2O) wordt gevormd bij het natuurlijke verteringsprocesvan microben in de grond, bij de afbraak van chemische meststoffen doorbacteriën, en door het verbranden van fossiele brandstoffen en hout.Het gas, dat ook wel lachgas wordt genoemd, is verantwoordelijk voor 6 tot10 % van het broeikaseffekt.

Ozon (O3) op grondniveau komt vrij bij fotochemische processen, de uitstootvan elektriciteitscentrales, olieraffinaderijen en gemotorizeerd transport,en wordt afgescheiden door tropische planten onder invloed van de hitte.Ozon is verantwoordelijk voor circa 10 procent van het broeikaseffekt. (zieook 1.3)

twee De aantasting van de ozonlaag

Hoog en laag
Ozon op grondniveau is een moderne vorm van luchtverontreiniging die tevensbijdraagt tot het broeikaseffekt. Maar 15 tot 35 kilometer boven onze hoofden,waar de ozonconcentratie het grootst is, vormen de ozonmoleculen (O3) vanoudseen levensnoodzakelijke, kwetsbare sluier die het aardoppervlak beschermttegen gevaarlijke ultravioletstralen van de zon. Sedert 1970 maken wetenschapperszich zorgen over de aantasting van die ozonlaag door het supersone luchtverkeeren door chemische gassen zoals chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's) en halon,die de stratosfeer binnendringen. (zie ook 1.1) Daar vallen ze door de krachtigeultravioletstralen van de zon uiteen, waarbij chlooratomen vrijkomen diede ozon vernietigen. Eén chlooratoom vernietigt liefst 100.000 ozonmoleculenalvorens hij jaren later terug op aarde landt. Geleerden schatten dat reedsdrie tot vijf procent van de ozonlaag op deze manier werd vernietigd. Bovendienwaren CFK's gedurende de jaren tachtig verantwoordelijk voor naar schatting25 % van het extra broeikaseffekt. Hoewel de toename van het verbruik ervansinds de jaren zeventig is afgenomen, neemt hun concentratie sneller toedan die van welk ander broeikasgas ook. Omdat CFK's gemakkelijk te verwerkenzijn, vind je ze in tal van produkten zoals koelkasten, klimatiseringsinstallaties,schuimprodukten, electronica- en isolatiemateriaal. Halon wordt uitsluitendgebruikt als drijfgas in brandblusapparaten.

Gevolgen
Door de verdunning van de ozonlaag in de stratosfeer wordt de aarde meerblootgesteld aan ultravioletstraling, hetgeen bij mensen leidt tot huidkanker,blindheid en ondermijning van het lichamelijk afweersysteem, zodat we gemakkelijkerziek worden. Op planten en dieren heeft ozon een remmende invloed. Naarmatemeer ultravioletstraling het aardoppervlak bereikt, zullen de negatieveeffekten op onze gezondheid dus toenemen, terwijl de landbouwopbrengst enhet visbestand afnemen.

drie Luchtverontreiniging

Zwaveldioxide en stofdeeltjes
Dat luchtverontreiniging ernstige gezondheidsproblemen kan veroorzaken kwamvoor het eerst aan het licht gedurende de industriële revolutie, toenvele steden in Europa en de Verenigde Staten bedekt waren met zwarte kolenrook.Maar ook vandaag sterven er nog dagelijks mensen door emissies van zwaveldioxide(SO2) en stofdeeltjes uit elektriciteitscentrales, industrieën en huiskachels.Bovenaan de lijst van steden met SO2-problemen vinden we onder meer Madrid,Parijs en Milaan. In groot-Athene ligt het aantal sterfgevallen op dagenmet zware luchtverontreiniging zes maal hoger dan op die met een relatiefzuivere lucht. En in Hongarije concludeerde een recent rapport dat 1 op24 handicaps en 1 op 17 sterfgevallen veroorzaakt wordt door luchtverontreiniging.Hoge schoorstenen bouwen om de lokale luchtkwaliteit te behouden verlegtalleen maar het probleem. Zwaveldioxide en stikstofoxide kunnen namelijkin de atmosfeer getransformeerd worden tot zure deeltjes die ver van hunbron neerkomen. Dit verschijnsel is in het algemene spraakgebruik beterbekend als zure regen.

Zure regen
In heel Europa brengt zure regen grote schade toe aan het milieu. In Scandinaviëzijn tienduizenden vierkante kilometer meren en rivieren zo verzuurd dater geen vis meer in kan leven, en in nog eens vele tienduizenden vierkantekilometer is het waterleven aangetast. In het begin van de jaren tachtigkwam een wijdverspreide schade aan de bossen aan het licht. Ook hier wordtzure regen als een van de belangrijkste oorzaken beschouwd, samen met verontreinigingdoor ozon en zware metalen zoals koper, lood en zink. In Duitsland blijktnu meer dan de helft van alle bossen schade te vertonen, en in Tsjechoslovakijebedraagt het aandeel beschadigde bomen zelfs 71 procent.
Wat niet goed is voor meren en bossen, is dat ook niet voor gebouwen enhistorische monumenten, die worden weggevreten door zwaveldioxide en dezuurhoudende chemische derivaten (verbinding afgeleid van een andere verbinding)ervan. Een Griekse specialist in zuurcorrosie schatte dat de Atheense monumentenin de voorbije 20 tot 25 jaar meer afgetakeld zijn dan in de 2.400 jaardaarvoor. Ook in Italië verliezen de klassieke marmeren borstbeeldenneuzen en oren, terwijl de trein in Zuid-Polen op sommige plaatsen snelheidmoet verminderen omdat de rails aangetast zijn door zure verontreiniging.
Hoewel zure regen het bekendst is als een ecologische bedreiging, blijktze ook ernstige gevolgen voor de gezondheid te hebben. Wanneer zure regenverdampt, kunnen de fijne zwaveldeeltjes doordringen in de diepstgelegenen gevoeligste weefsels van de longen. Vaak voeren ze giftige chemischestoffen met zich mee, hetgeen het gezondheidsrisico nog vergroot.
Ten slotte bedreigt zure neerslag de menselijke gezondheid ook indirektdoordat ze verscheidene gevaarlijke metalen, waaronder aluminium, cadmium,kwikzilver en lood, meer oplosbaar maakt dan gewoonlijk, en daarmee hetdrinkwater vergiftigt.

Verontreiniging door auto's
In veel gebieden is ozon (O3) één van de meest zorgenbarendeverontreinigingen. Ozon wordt gevormd wanneer koolwaterstof (een produktvan onvolledige verbranding in motoren en een nevenprodukt van vele industriëleprocessen) in de aanwezigheid van zonlicht reageert met stikstofoxide (hoofdzakelijkgeproduceerd door auto's en elektriciteitscentrales). Ozon op grondniveaugeeft reeds bij lage concentraties aanleiding tot acute ademhalingsmoeilijkhedenen chronische longschade. Op warme zomerdagen wordt ook in ons land somsozon-alarm gegeven. Mensen met hart- of ademhalingsmoeilijkheden blijvendan best binnen. Ozon vermindert ook de oogstopbrengst en zorgt het voorgrote schade aan bossen.
Andere verontrustende verontreinigingen die in aanzienlijke hoeveelhedendoor auto's worden uitgestoten zijn onder meer koolmonoxide en lood, diede bloedsomloop en het zenuwstelsel aantasten, en stikstofoxiden, die vooralde luchtwegen irriteren. Giftige koolwaterstoffen zoals benzeen, tolueen,xyleen en ethyleendibromide worden ervan verdacht kanker, voortplantingsproblemenen geboorteafwijkingen te veroorzaken.

vier Waterverontreiniging

De mens bestaat voor meer dan 65% uit water. Zuiver water is de belangrijkstehulpbron voor tientallen stofwisselingsprocessen in ons lichaam. We gebruikenhet om onze dorst te lessen, te wassen en te baden, en om ons voedsel tebereiden. Soms komt dat voedsel rechtstreeks uit de oceanen, meren en rivieren.In andere gevallen is het evenzeer afhankelijk van zuiver water.
De industrie gebruikt water als koeling en om te wassen. Voor de produktievan een ton wol is liefst 580 ton water nodig. Ook de land- en tuinbouwis een grote verbruiker van water. Kortom, we zouden het leven zonder waterniet kunnen voorstellen. Toch schatten wetenschappers dat tegen het jaar2000 een vierde van de betrouwbare watervoorraden niet meer veilig gebruiktzal kunnen worden. Besmet water zal dan nog vaker leiden tot kanker, geboorteafwijkingen,schade aan lever, nieren, het zenuwstelsel en het menselijk afweersysteem.

Oppervlaktewateren
Diverse bedrijven gebruiken de oppervlaktewaters (de zee, kanalen, rivieren,meren) om hun afvalwater te lozen. Afhankelijk van de aktiviteit van hetbedrijf komen daarmee organische, organisch-chemische en anorganische afvalstoffen(zuren, basen, zouten) in het water. Hoewel het verboden is, lozen schepenhun olie op zee, om nog niet te spreken over de verschillende ongelukkendie gebeuren met olietankers of andere schepen die gevaarlijke stoffen vervoeren.Elektriciteitscentrales en andere verbruikers van koelwater zorgen van hunkant voor een opwarming van het water met als gevolg dat het water minderzuurstof kan vasthouden.
Ook vele steden lozen hun huishoudelijk afvalwater nog steeds rechtstreeksin de oppervlaktewateren. Daarin zitten naast voedselresten, urine, faecaliënen detergenten ook fosfaten (vooral bekend van de wasmiddelen) die leidentot vermesting of eutrofiëring van de oppervlaktewateren, zodat overmatigealgenbloei het water troebel en zuurstofloos maakt. Een zuurstofloos milieuvormt de favoriete woonplaats voor Clostridium : een bacteriegeslacht datgiftige stoffen produceert, waaronder de gevreesde botulinumtoxines, dieniet afgebroken kunnen worden. De toxines van Clostridium zijn zo giftigdat 200 gram voldoende is om heel de mensheid uit te roeien!

Besmet grondwater
Naast de oppervlaktewateren vormt grondwater de voornaamste bron voor drinkwateren landbouwirrigatie. In steeds meer steden over heel de wereld begint menzich nu zorgen te maken over de kwaliteit van dat grondwater. Het kappenvan bomen remt het natuurlijk filtratieproces, terwijl diverse faktorenbijdragen tot besmetting. Regen, vermengd met giftige stoffen die uitgestotenworden door fabrieksschoorstenen, penetreert de aardlagen. Benzine en anderegevaarlijke vloeistoffen lekken weg uit ondergrondse containers of bij transporten dringen door tot het grondwater. Op ongekontroleerde stortplaatsen sijpelengiftige stoffen door de grond. In de landbouw zorgt afvloeiing met insektenverdelgersen meststoffen voor de aantasting van de waterlagen.

Anderen gieten hun chemisch afval in de gootsteen of gooien het gewoon opde grond. Allerlei dagelijkse hulpmiddelen zoals insektenspray, motorolie,kunstmest, verf of zelfs zout dat gestrooid wordt bij vriesweer bevattengiftige stoffen die uiteindelijk in de watervoorraden en onze voeding belandenen zo onze gezondheid schaden.

vijf De afvalberg

Soorten afval
De hoeveelheid afval stapelt zich op tot gigantische proporties. Ons dagelijkshuisvuil is samengesteld uit groente-, fruit- en tuinafval, papier en karton,glas, plastic, ijzer en andere stoffen waaronder een toenemend aandeel kleinchemisch afval zoals batterijen, verf- en lijmresten, medicijnen, cosmeticaen dergelijke. Kenmerkend voor onze wegwerpmaatschappij is het grote aantalplastic verpakkingen, die moeilijk afbreekbaar zijn. Bovendien worden zegemaakt van petroleum: een niet hernieuwbare brandstof waarvan de voorradensnel opraken. Een deel van die verpakkingen komt terecht in onze oppervlaktewaterenen spoelt aan op stranden. Ook het grof huisvuil wordt steeds smeriger.Denk maar aan de koelvloeistoffen in koelkasten, kunststoffen in tapijten,matrassen en meubilair.
Naast het huishoudelijk afval heb je nog tonnen industrieel, bouw- en sloopafval,uitgebaggerd rivierslib, afgegraven gifgrond en miljoenen autowrakken. Diegigantische hoeveelheid afval vormt een enorm probleem. De stortplaatsengeraken vol en moeten gesloten worden. Het ophalen en verwerken (gekontroleerdstorten, verbranden, composteren) kost miljarden per jaar. Verbranding enstorting zorgen ook voor heel wat milieuproblemen. Bij de verbranding komener samen met de rookgassen giftige stoffen in de lucht en blijft er eenaanzienlijke hoeveelheid vliegas in de schoorstenen steken. Het stortenvan afval vergt (zelfs na compactering) enorme oppervlakten of putten. Eengroot deel van het afval is niet afbreekbaar en blijft dus eeuwig in debodem. Vervuilende en giftige produkten die met het regenwater de grondinsijpelen, besmetten het grond- en putwater. En de omwonenden van stortplaatsenzijn dan weer vaak niet te spreken over de stank, stof, insekten en ongediertedie het storten met zich meebrengt.

Van oud naar nieuw
De beste en eenvoudigste oplossing is natuurlijk om zoveel mogelijk afvalte vermijden. Je kan ook een groot deel van het bestaande afval hergebruiken.Papier en karton worden gerecycleerd. Van wit en gekleurd glas wordt opnieuwwit en gekleurd glas gemaakt. Tuin- en groentenafval wordt gecomposteerden de compost gebruikt om de bodem vruchtbaar te maken. Oude metalen wordengesmolten tot nieuwe metalen, waarbij meteen minder energie verbruikt moetworden dan tijdens het originele produktieproces op basis van ruwe ertsen.Afvalolie wordt gerecycleerd tot nieuwe olie, frituurolie verwerkt tot veevoeder.Er zijn veel soorten plastic, hetgeen de recyclage ervan bemoeilijkt. Tochworden in recyclagecentra ook PET-flessen, PVC-flessen en andere plasticverpakkingen ingezameld en verwerkt.

zesOntbossing

Sinds 1950 heeft de wereld een vijfde van haar tropische regenwoud verloren.Bij de aanvang van de jaren negentig bereikte het tempo van vernietigingeen triest hoogtepunt: elke minuut worden 200.000 m2 regenwoud vernietigd!Op jaarbasis berekend is dat meer dan een miljard m2, hetgeen overeenkomtmet een oppervlakte dertien keer zo groot als de Benelux. Als deze situatieblijft voortduren, dan is er in het jaar 2053 geen sprake meer van tropischregenwoud, en dus ook niet van de helft van 's werelds plante- en diersoortendie daar wonen.
Voor de geneeskunde zou dat een ramp zijn. Ruim een kwart van alle medicijnenin het Westen bevatten natuurlijke bestanddelen, waarvan vele uitsluitendterug te vinden zijn in het tropisch regenwoud.Nergens tieren planten endieren zo welig als in het tropisch regenwoud: op één vierkantekilometer vonden wetenschappers niet minder dan 1.500 bloeiende plantenen 750 soorten bomen, plus honderden verschillende soorten zoogdieren, vogels,reptielen, amfibieën en vlinders. Dagelijks eist de ontbossing eenzware tol van al dat leven. Volgens de internationale organisatie Friendsof the Earth sterft in het tropisch regenwoud dagelijks éénsoort uit. Het is best mogelijk dat met de vernietiging van zeldzame plantesoorteneen geneesmiddel tegen een belangrijke ziekte voor altijd verloren gaat.

Waarom?
Hebzucht en armoede zijn de belangrijkste drijfveren achter het massaalafbranden en kappen van het tropisch regenwoud. Soms worden arme boerenvan hun landbouwgrond verdreven door grootgrondbeziters of door de bevolkingsdruken zijn ze verplicht zich aan de rand van het regenwoud te vestigen. Aangemoedigddoor staatspremies branden zij het woud af en planten er gewassen die bestemdzijn voor hun eigen onderhoud en voor export. Ook het tropisch hardhoutis een bron van harde valuta's: mahoniehout en rotan wordt verwerkt in meubelenvoor de woonkamer, terwijl teak vaak wordt gebruikt voor de veranda. Opmeer dan 40% van het vroegere regenwoud in Centraal-Amerika grazen nu runderen.Negentig procent van het vlees wordt uitgevoerd voor verwerking in hamburgersen eten voor huisdieren. Japan neemt een derde van de wereldhandel in tropischhout voor zijn rekening.

Iedere minuut verdwijnen zestien voetbalvelden tropisch regenwoud door decommerciële houtkap.

Belang van het regenwoud
Naast de bescherming en huisvesting van talrijke plante- en diersoortencontroleren regenwouden ook de waterkringloop. Net als enorme sponzen zuigenzij de hevige tropische regenval op, waarna zij langzaam en gelijkmatighet water opnieuw distribueren ten bate van mens en landbouw. Tropischeregenwouden kunnen ook gezien worden als belangrijke bezinkingsputten voorkooldioxide. Bomen en de daaronder liggende grond absorberen dit broeikasgasin grote mate en vertragen zo de opwarming van de aarde.

zevenHonger en armoede

De armoede in kaart
In 1990 telde de wereld 271 miljardairs (in $) en 100 miljoen daklozen.Westerlingen besteden miljarden aan speciale diëten om hun calorieënconsumptieomlaag te krijgen, terwijl 400 miljoen mensen op de wereld zo ondervoedzijn dat hun lichamen en geesten aftakelen. Gedurende de jaren tachtig isde tegenstelling tussen arm en rijk nog verscherpt. Volgens schattingenvan het Worldwatch Institute leven nu tussen de 1 en 1,2 miljard mensenin absolute armoede. De tol van de armoede wordt gemeten in kinderlevens.UNICEF, het kinderfonds van de Verenigde Naties, besluit in een rapportvan 1989 dat 'ten minste een half miljoen kinderen in de voorbije 12 maandengestorven zijn als gevolg van de vertraging of omkering van de vooruitgangin de ontwikkelingswereld'. De armoedevalstrik wordt gevormd door diversefaktoren op lokaal, nationaal en internationaal vlak die op elkaar inspelen.Armoede is bovendien in toenemende mate milieugebonden. De armen hebbenniet alleen op een onevenredige manier te lijden onder de milieuschade,maar ze zijn ook zelf een belangrijke oorzaak van ecologische aftakeling.

Milieu en armoede
Enkele belangrijke vaststellingen op internationaal vlak schetsen de verbondenheidtussen milieu en armoede. De rijke, ontwikkelde landen (Europa, Japan, deVerenigde Staten en Canada) gebruiken tachtig procent van alle energie.De arme landen hebben weinig toegang tot fossiele of alternatieve energiebronnenen zoeken hun toevlucht tot brandhout. De behoefte daaraan is zo groot,dat ook bossen in allerijl wordt gekapt, met alle gevolgen vandien. Alsin een oerwoud alle bomen gekapt zijn, worden meestal ook de struiken enplanten in brand gestoken. Het dunne laagje as zorgt ervoor dat de bodeméén jaar vruchtbaar blijft. De schrale bodem die daarna overblijftis keihard en kan voor niets meer dienen.
Een ander probleem is dat van de schuldenlast. Drieënveertig ontwikkelingslandenzijn in de jaren tachtig armer geworden doordat zij meer geld moesten terugbetalenaan Westerse geldschieters, dan dat er geïnvesteerd werd in ontwikkeling.Om de schulden toch maar te kunnen betalen, doen sommige landen het onmogelijke.Ze laten hun boeren dure exportgewassen telen om aan harde Westerse valutate komen, terwijl de eigen bevolking verhongert. Ze gaan over tot milieuonvriendelijkeproduktie zoals de omvorming van regenwoud tot weiden om toch maar onzehamburgerrestaurants te kunnen bevoorraden.

Arme landen dragen ook vaak de grootste gevolgen van de milieuproblemendie het Westen veroorzaakt. Alleen al daarom is het onze plicht hen te steunenop alle manieren die we kennen.